Czy solarium jest szkodliwe?

Tak, korzystanie z solarium jest szkodliwe dla zdrowia i zostało sklasyfikowane przez IARC jako czynnik rakotwórczy grupy 1. Nie istnieje bezpieczna dawka promieniowania UV emitowanego przez łóżko lub kabinę opalającą. Nawet sporadyczna ekspozycja może uszkadzać DNA komórek, przyspieszać starzenie skóry oraz zwiększać ryzyko nowotworów.

Czy solarium jest szkodliwe?

Solarium emituje promieniowanie ultrafioletowe, przede wszystkim UVA i UVB. Opalenizna jest reakcją obronną skóry na uszkodzenia wywołane przez UV, a nie oznaką poprawy jej kondycji.

Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem w 2009 roku zaliczyła urządzenia emitujące promieniowanie UV do pierwszej grupy czynników rakotwórczych. Ta sama grupa obejmuje czynniki o potwierdzonym działaniu rakotwórczym u ludzi.

Promieniowanie z solarium może prowadzić do nieodwracalnych uszkodzeń skóry i oczu. Krótsza sesja nie oznacza braku ryzyka.

Ryzyko jest szczególnie istotne u osób młodych. Korzystanie z solarium przed 30.–35. rokiem życia wiąże się ze wzrostem ryzyka czerniaka nawet o 75%. W Polsce od 2018 roku osoby poniżej 18. roku życia nie mogą korzystać z solariów.

Od 2018 roku w Polsce obowiązuje zakaz udostępniania solariów osobom, które nie ukończyły 18 lat.

Ryzyko zdrowotne związane z korzystaniem z solariów

Promieniowanie UV nie działa wyłącznie na powierzchnię naskórka. Może uszkadzać materiał genetyczny komórek, osłabiać naturalne mechanizmy ochronne skóry i powodować reakcje zapalne.

Skutki pojawiają się czasem od razu, a czasem dopiero po wielu latach. Jakie problemy zdrowotne mogą wynikać z korzystania z łóżek opalających?

• czerniak oraz inne nowotwory skóry,
• przedwczesne starzenie się skóry, zmarszczki i przebarwienia,
• oparzenia, rumień, obrzęk i podrażnienia,
• uszkodzenia oczu, w tym zwiększone ryzyko zaćmy,
• reakcje fototoksyczne i fotoalergiczne,
• fotodermatozy, czyli choroby związane z nadwrażliwością na światło.

Nowotwory skóry

Najpoważniejszym zagrożeniem jest zwiększone ryzyko czerniaka. Dotyczy ono także osób, które nie mają widocznych czynników predysponujących do choroby.

Promieniowanie UV zwiększa również prawdopodobieństwo rozwoju raka podstawnokomórkowego i kolczystokomórkowego. Ryzyko rośnie wraz z łączną dawką promieniowania, dlatego uszkodzenia mogą kumulować się przez lata.

Osoby korzystające z solariów powinny obserwować znamiona i inne zmiany skórne. Zmiana, która szybko rośnie, zmienia kolor, ma nieregularny kształt albo krwawi, wymaga konsultacji dermatologicznej.

Fotodermatozy i reakcje alergiczne

Fotodermatozy to choroby przebiegające z nadwrażliwością na promieniowanie UV. Mogą mieć podłoże genetyczne albo pojawić się w ciągu życia, na przykład w związku z chorobą, lekiem lub substancją zawartą w kosmetyku.

Nawet krótka sesja może wtedy wywołać silny rumień, świąd, pieczenie, pęcherzyki, pokrzywkę lub obrzęk. Ryzyko reakcji zwiększają między innymi niektóre antybiotyki, leki przeciwzapalne, retinoidy, preparaty z dziurawcem oraz olejki cytrusowe.

Wpływ na skórę

UVA dociera do głębszych warstw skóry właściwej i uszkadza włókna kolagenowe oraz elastynowe. Skóra traci jędrność, staje się sucha i szorstka, a zmarszczki oraz przebarwienia pojawiają się szybciej.

UVB działa silniej na naskórek. Może powodować rumień, oparzenia i uszkodzenia DNA. Oba zakresy promieniowania uczestniczą w procesach sprzyjających rozwojowi nowotworów.

Wpływ na zdrowie oczu

Promieniowanie UV może uszkadzać spojówkę, rogówkę i soczewkę. Możliwe są między innymi zapalenie spojówek, fotokeratitis, pogorszenie widzenia oraz zwiększone ryzyko zaćmy.

Zamknięcie oczu nie zapewnia wystarczającej ochrony. Okulary do solarium ograniczają ekspozycję, ale nie sprawiają, że sesja staje się bezpieczna.

Dlaczego solarium jest niebezpieczne dla skóry?

Urządzenia opalające wykorzystują głównie promieniowanie UVA i UVB. Zakres UVA obejmuje fale o długości 320–400 nm, a UVB 280–320 nm.

Promieniowanie UVA

UVA odpowiada za szybkie, krótkotrwałe przyciemnienie skóry. Wnika głęboko i przyczynia się do rozpadu kolagenu, powstawania wolnych rodników oraz fotostarzenia.

Ten zakres promieniowania może również uszkadzać DNA pośrednio, przez stres oksydacyjny. Nie powinno się więc uznawać lamp emitujących głównie UVA za łagodną alternatywę.

Promieniowanie UVB

UVB działa przede wszystkim na naskórek i odpowiada za późniejszy efekt opalenizny. Może wywoływać rumień, pieczenie i pęcherze, a także bezpośrednio uszkadzać DNA komórek.

UVB uczestniczy w syntezie witaminy D, ale ilość tego promieniowania w urządzeniach opalających jest zmienna i nie stanowi uzasadnienia dla korzystania z solarium.

Intensywność promieniowania

Promieniowanie w solarium może być bardzo intensywne, a pojedyncza sesja dostarcza skórze dużej dawki UV w krótkim czasie. Norma 0,3 W/m² ogranicza maksymalną moc promieniowania urządzeń, lecz nie usuwa ryzyka kancerogennego.

Stan techniczny sprzętu, wiek lamp i czas ekspozycji mają znaczenie dla prawdopodobieństwa oparzenia. Nie zmienia to faktu, że także prawidłowo działające urządzenie emituje promieniowanie rakotwórcze.

Przeciwwskazania do korzystania z solariów

Niektóre osoby są szczególnie narażone na powikłania. W ich przypadku nawet krótka ekspozycja może wywołać oparzenia, reakcję alergiczną albo zaostrzenie choroby.

• osoby z fototypem I i II,
• osoby z licznymi znamionami, piegami lub przebarwieniami,
• osoby po nowotworach skóry albo z rodzinną historią czerniaka,
• osoby z fotodermatozami i uczuleniem na światło,
• kobiety w ciąży,
• osoby przyjmujące leki fotouczulające,
• osoby z aktywnymi chorobami skóry, ranami lub świeżymi bliznami,
• osoby po peelingach, depilacji laserowej lub innych zabiegach naruszających skórę,
• pacjenci z chorobami przewlekłymi, którzy nie uzyskali zgody lekarza.

Fototyp I i II

Fototyp I obejmuje bardzo jasną skórę, często z piegami, która zwykle szybko ulega oparzeniu i słabo się opala. Fototyp II również charakteryzuje się jasną, wrażliwą cerą i dużą skłonnością do rumienia.

Osoby z fototypem I i II nie powinny korzystać z solarium. Podobna ostrożność dotyczy osób z licznymi znamionami, przebarwieniami lub uszkodzeniami skóry po wcześniejszej ekspozycji na słońce.

Ciąża, choroby i leki

Kobiety w ciąży powinny zrezygnować z solarium. Dotyczy to także osób z aktywną chorobą nowotworową, przebytym czerniakiem, niektórymi chorobami serca oraz nieleczonymi chorobami skóry.

Przed ekspozycją trzeba sprawdzić ulotkę każdego przyjmowanego leku. Fotouczulenie mogą powodować między innymi wybrane antybiotyki, leki przeciwbólowe, moczopędne, psychotropowe, retinoidy oraz preparaty z dziurawca. W razie wątpliwości potrzebna jest konsultacja lekarska.

Jak ograniczyć ryzyko podczas wizyty w solarium?

Nie ma sposobu, który czyni opalanie w solarium bezpiecznym. Poniższe zasady mogą ograniczyć ryzyko oparzenia, reakcji skórnej lub zakażenia, ale nie eliminują zagrożenia nowotworowego.

• sprawdź, czy urządzenie jest regularnie serwisowane i dezynfekowane,
• zapytaj o moc lamp, ich normę oraz czas pracy,
• nie korzystaj z solarium tego samego dnia, w którym opalasz się na słońcu,
• nie wydłużaj czasu sesji i zachowaj co najmniej 48 godzin przerwy między ekspozycjami,
• zmyj makijaż, perfumy i dezodorant,
• zdejmij biżuterię oraz zegarek,
• zawsze używaj certyfikowanych okularów ochronnych,
• przerwij sesję w razie pieczenia, bólu lub silnego zaczerwienienia,
• po ekspozycji nawilż skórę i uzupełnij płyny.

Przygotowanie skóry

Skóra przed wizytą powinna być czysta i pozbawiona produktów zapachowych. Kosmetyki z retinolem, kwasami, olejkami cytrusowymi lub bergamotowym mogą zwiększać ryzyko podrażnienia i fotouczulenia.

Peeling wykonany bezpośrednio przed sesją może naruszyć barierę ochronną skóry. Jeśli jest stosowany, powinien odbyć się z odpowiednim wyprzedzeniem, a przy podrażnieniu lub przesuszeniu należy zrezygnować z ekspozycji.

Pielęgnacja po sesji

Po seansie można zastosować prosty, bezzapachowy balsam nawilżający. Pomocne bywają preparaty z pantenolem, aloesem lub gliceryną, szczególnie gdy skóra jest napięta i przesuszona.

Trzeba unikać gorących kąpieli, intensywnego tarcia oraz kosmetyków złuszczających. Pojawienie się pęcherzy, rozległego obrzęku, silnego bólu lub objawów ogólnych wymaga konsultacji medycznej.

Solarium a witamina D

Solarium nie jest bezpiecznym źródłem witaminy D. W lampach opalających dominuje UVA, natomiast produkcja witaminy D zależy głównie od UVB. Nawet jeśli niewielka ilość UVB dociera do skóry, nie uzasadnia to narażania organizmu na promieniowanie rakotwórcze.

Niedobór witaminy D uzupełnia się po ocenie stężenia we krwi i zgodnie z zaleceniami lekarza lub farmaceuty. Suplementacja nie służy regeneracji skóry po opalaniu i nie neutralizuje szkód wywołanych przez UV.

Nowoczesne technologie w solariach – czy są bezpieczniejsze?

Na rynku znajdują się lampy hybrydowe, kolagenowe, czerwone, żółte i urządzenia reklamowane jako łagodniejsze lub „bezpieczne”. Sama nazwa technologii nie określa jednak jej wpływu na zdrowie.

Jeśli urządzenie emituje promieniowanie UVA albo UVB, nadal naraża skórę na działanie promieniowania kancerogennego. Lampy kolagenowe wykorzystujące światło widzialne lub podczerwień mogą różnić się od klasycznych lamp UV, ale nie należy przypisywać im właściwości leczniczych bez potwierdzenia w badaniach.

Helioterapia i fototerapia są procedurami medycznymi dobieranymi do konkretnej choroby oraz kontrolowanymi przez specjalistę. Solarium nie zastępuje leczenia dermatologicznego, psychiatrycznego ani terapii światłem prowadzonej przy użyciu certyfikowanego sprzętu.

Alternatywy dla solarium

Efekt przyciemnienia skóry można uzyskać bez narażania jej na promieniowanie UV. Do najczęściej wybieranych metod należą:

• samoopalacze – kosmetyki zawierające substancje barwiące naskórek bez wywoływania opalenizny za pomocą UV,
• bronzery – produkty do makijażu dające natychmiastowy, zmywalny efekt,
• mgiełki i balsamy brązujące – preparaty pozwalające stopniowo zmieniać odcień skóry,
• dieta z warzywami i owocami bogatymi w beta-karoten, między innymi marchew, paprykę, pomidory, dynię i morele.

Beta-karoten może nadać skórze lekko cieplejszy odcień, ale nie chroni przed promieniowaniem UV. Samoopalacz ani bronzer również nie zastępują kremu z filtrem podczas przebywania na słońcu.