Co jest bardziej szkodliwe: Słońce czy solarium?

Co jest bardziej szkodliwe: słońce czy solarium? Solarium wiąże się z większym ryzykiem, ponieważ dostarcza skoncentrowanej dawki promieniowania UVA w krótkim czasie. Naturalne słońce także uszkadza skórę, ale jego natężenie i widmo zmieniają się zależnie od pory dnia, miejsca oraz warunków atmosferycznych.

Solarium jest uznawane za bardziej szkodliwe niż naturalne słońce. Wynika to z faktu, że łóżka opalające emitują skoncentrowaną dawkę promieniowania UVA, które wnika głęboko w skórę, niszcząc kolagen i zwiększając ryzyko nowotworów, przy jednoczesnym braku naturalnych mechanizmów obronnych skóry, które wykształcają się podczas ekspozycji na słońce.

Co to jest solarium?

Solarium to urządzenie służące do sztucznego opalania skóry za pomocą promieniowania ultrafioletowego. Lampy mogą emitować przede wszystkim promieniowanie UVA, a także określoną ilość UVB. Oba zakresy powodują ciemnienie skóry, ale oddziałują na nią w odmienny sposób.

W Polsce z solarium mogą korzystać wyłącznie osoby pełnoletnie. Urządzenia dostępne na rynku europejskim powinny spełniać wymagania dotyczące maksymalnej emisji promieniowania.

Europejska norma ogranicza natężenie promieniowania do 0,3 W/m². Jest to wartość porównywana z natężeniem promieniowania słonecznego podczas bezchmurnego dnia na równiku. Spełnienie normy nie oznacza jednak, że korzystanie z solarium staje się obojętne dla zdrowia. Każda ekspozycja na promieniowanie UV zwiększa obciążenie skóry.

Solarium a nowoczesne technologie

Tradycyjne łóżka opalające wykorzystują lampy emitujące głównie promieniowanie UVA oraz niewielką ilość UVB. Ich zadaniem jest pobudzenie melaniny i uzyskanie brązowego koloru skóry. Wysokie natężenie UVA może przyspieszać fotostarzenie oraz powodować uszkodzenia komórek.

Na rynku pojawiły się także lampy hybrydowe, kolagenowe i czerwone. Emitują one światło widzialne lub podczerwień, czyli promieniowanie IR, które odczuwa się przede wszystkim jako ciepło. Niektóre urządzenia łączą jednak światło czerwone albo podczerwień z promieniowaniem UV.

Obecność podczerwieni nie sprawia, że urządzenie staje się całkowicie bezpieczne. Jeśli lampa emituje także UVA lub UVB, nadal może powodować uszkodzenia DNA, fotostarzenie i zwiększenie ryzyka raka skóry. Hasła dotyczące pobudzania kolagenu nie powinny przesłaniać parametrów promieniowania ultrafioletowego.

Jak działa promieniowanie ultrafioletowe w solarium?

Promieniowanie UVB działa głównie na naskórek. Pobudza melanocyty do produkcji melaniny, ale może również powodować rumień, pieczenie i oparzenia. UVB uczestniczy też w syntezie witaminy D, choć solarium nie jest urządzeniem przeznaczonym do uzupełniania jej poziomu.

UVA dociera do głębszych warstw skóry właściwej. Uszkadza włókna kolagenowe i elastynowe, sprzyja powstawaniu zmarszczek, przebarwień oraz utracie jędrności. Ten zakres promieniowania może również wywoływać stres oksydacyjny i uszkodzenia materiału genetycznego.

Opalenizna jest reakcją obronną skóry, a nie oznaką jej dobrego zdrowia. Ciemniejszy kolor pojawia się wtedy, gdy organizm próbuje ograniczyć skutki kolejnych dawek UV. Czy brązowy odcień skóry może więc świadczyć o bezpiecznej ekspozycji? Nie, ponieważ sama opalenizna oznacza, że doszło do reakcji na promieniowanie.

UVA i UVB

UVA odpowiada przede wszystkim za głębokie uszkodzenia skóry i fotostarzenie. Przenika przez chmury oraz szyby, a jego natężenie pozostaje stosunkowo stabilne w ciągu dnia. W solarium jego dawka może być skoncentrowana i podawana z niewielkiej odległości.

UVB działa płycej, ale łatwiej wywołuje zaczerwienienie i oparzenie. Oba rodzaje promieniowania mogą przyczyniać się do powstawania zmian nowotworowych.

Wpływ UV na skórę

Krótkotrwałe skutki ekspozycji obejmują zaczerwienienie, przesuszenie, pieczenie, obrzęk, świąd oraz reakcje fotoalergiczne. U osób stosujących leki lub kosmetyki światłouczulające może pojawić się silna reakcja fototoksyczna.

Regularne wizyty nasilają fotostarzenie. Skóra traci elastyczność, staje się szorstka, pojawiają się przebarwienia, rozszerzone naczynka i głębsze zmarszczki. Uszkodzenia kolagenu nie zawsze można później odwrócić zabiegami kosmetycznymi.

Jakie są zagrożenia związane z korzystaniem z solarium?

Promieniowanie UV kumuluje się w organizmie przez całe życie. Nie ma dawki promieniowania UV z solarium, którą można uznać za całkowicie obojętną dla skóry. Ryzyko zależy między innymi od częstotliwości wizyt, mocy lamp, fototypu oraz liczby przebytych oparzeń.

Ryzyko czerniaka i innych nowotworów

Najpoważniejszym zagrożeniem jest rozwój nowotworów skóry, w tym czerniaka. Metaanalizy badań wskazują, że korzystanie z solarium 10 lub więcej razy w roku wiąże się ze wzrostem ryzyka czerniaka o około 27%.

Promieniowanie UVA i UVB może powodować mutacje w DNA komórek skóry. Ich skutki nie muszą być widoczne od razu. Ryzyko rośnie przy regularnych wizytach, wczesnym rozpoczęciu opalania oraz częstych oparzeniach.

Fotostarzenie

Fotostarzenie obejmuje zmiany wywołane wieloletnim działaniem promieniowania. Należą do nich zmarszczki, utrata sprężystości, nierówny koloryt, plamy pigmentacyjne i rozszerzone naczynka.

UVA dociera do skóry właściwej, gdzie uszkadza włókna podporowe. Skóra może stać się cieńsza, sucha i bardziej podatna na podrażnienia.

Reakcje skórne i oczne

Solarium może powodować rumień, pokrzywkę, pęcherze, obrzęk oraz podrażnienie oczu. Brak okularów ochronnych zwiększa ryzyko zapalenia spojówek, uszkodzeń rogówki, zaćmy i innych problemów okulistycznych.

Czy korzystanie z solarium ma jakiekolwiek zalety?

Najczęściej wymienianą zaletą jest szybkie uzyskanie opalenizny. Efekt estetyczny można jednak osiągnąć bez promieniowania UV, stosując samoopalacz albo kosmetyk brązujący.

Niektóre urządzenia emitują światło czerwone lub podczerwień, a producenci przypisują im wpływ na wygląd skóry. Zakres i trwałość takich efektów zależą od parametrów urządzenia, a ich obecność nie usuwa zagrożeń wynikających z ewentualnej emisji UV.

Solarium a witamina D

Promieniowanie UVB może teoretycznie pobudzać skórę do syntezy witaminy D. Solaria nie są jednak projektowane w tym celu, a proporcja UVB i czas ekspozycji nie zapewniają bezpiecznego ani przewidywalnego uzupełniania jej poziomu.

Ryzyko nowotworów i uszkodzeń skóry przewyższa potencjalną korzyść z syntezy witaminy D. Solarium nie powinno być traktowane jako źródło tej witaminy. W razie niedoboru należy omówić z lekarzem dietę, badania i suplementację.

Jak bezpiecznie korzystać z solarium?

Najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest rezygnacja z opalania w solarium. Jeżeli mimo ryzyka ktoś decyduje się na wizytę, powinien sprawdzić stan urządzenia, informacje o dezynfekcji oraz parametry lamp. Osoba korzystająca z solarium po raz pierwszy powinna poinformować o tym personel.

Nie należy łączyć wizyty w solarium z opalaniem na słońcu. Takie połączenie zwiększa całkowitą dawkę promieniowania i ryzyko oparzeń.

Przeciwwskazania

Przed rozpoczęciem opalania trzeba uwzględnić stan zdrowia, fototyp oraz przyjmowane leki. Z solarium nie powinny korzystać osoby:

• niepełnoletnie,
• w ciąży,
• z licznymi znamionami, piegami lub przebarwieniami,
• z rozpoznanym nowotworem skóry albo rodzinnym obciążeniem czerniakiem,
• z niezagojonymi ranami, świeżymi bliznami lub aktywnymi stanami zapalnymi skóry,
• z fotodermatozami, nasilonym trądzikiem albo opryszczką,
• przyjmujące leki lub stosujące kosmetyki światłouczulające,
• po niedawnych zabiegach kosmetycznych, operacjach lub w trakcie rekonwalescencji,
• z chorobami serca, nadciśnieniem, padaczką lub innymi przewlekłymi schorzeniami.

Jak przygotować skórę do sesji opalania?

Na kilka dni przed wizytą można wykonać delikatny peeling całego ciała, aby usunąć nadmiar martwego naskórka. Nie należy robić go bezpośrednio przed sesją, ponieważ świeżo złuszczona skóra może silniej reagować na UV.

Skóra przed wejściem do urządzenia musi być całkowicie oczyszczona z perfum, dezodorantów, makijażu, olejków i kosmetyków zapachowych. Niektóre składniki mogą w połączeniu z promieniowaniem wywołać reakcję fototoksyczną lub fotoalergiczną.

• zdejmij biżuterię i dokładnie usuń makijaż,
• nie stosuj perfum, mgiełek ani produktów z alkoholem,
• sprawdź ulotki przyjmowanych leków pod kątem światłouczulania,
• załóż okulary ochronne przeznaczone do solarium,
• osłoń znamiona zgodnie z zaleceniami personelu lub lekarza,
• po sesji zastosuj łagodny preparat nawilżający i wypij wodę.

Czy i jak często można korzystać z solarium?

Nie istnieje częstotliwość, którą można określić jako całkowicie bezpieczną. Osoby z fototypem I, bardzo jasną skórą, jasnymi włosami i tendencją do oparzeń powinny całkowicie zrezygnować z solarium.

Fototyp II również oznacza wysoką wrażliwość na UV. Przy pozostałych fototypach ryzyko oparzenia może być mniejsze, ale nie znika zagrożenie fotostarzeniem i nowotworami skóry. Czas sesji powinien wynikać z instrukcji konkretnego urządzenia, a nie z uniwersalnej tabeli oderwanej od jego parametrów.

Nie należy opalać się codziennie ani skracać przerw między sesjami w celu szybszego uzyskania koloru. Sztuczna opalenizna nie zabezpiecza skóry przed późniejszym działaniem słońca.

Słońce a solarium – werdykt

Solarium jest bardziej szkodliwe niż kontrolowana ekspozycja na naturalne słońce, choć również słońce może powodować oparzenia, fotostarzenie i nowotwory. W łóżku opalającym skóra otrzymuje skoncentrowaną dawkę UVA z niewielkiej odległości.

Naturalne światło ma zmienne widmo. Jego natężenie zależy od pory dnia, szerokości geograficznej, zachmurzenia i sezonu. Solarium zapewnia natomiast powtarzalną ekspozycję o określonych parametrach, często z dużym udziałem UVA.

Istotna jest także reakcja ochronna skóry. Pod wpływem naturalnego słońca UVB może powodować stopniowe pogrubienie naskórka, który częściowo ogranicza dalsze przenikanie promieniowania. Solarium nie daje skórze czasu na wykształcenie takiej bariery, dlatego opalenizna uzyskana w krótkich, intensywnych sesjach nie jest naturalną ochroną przed słońcem.

Najbezpieczniejszą metodą uzyskania brązowego koloru pozostają kosmetyki samoopalające. Przed słońcem należy natomiast chronić skórę odzieżą, cieniem i preparatem z wysokim filtrem UV.