Co to jest akryl? Właściwości, zastosowanie i rodzaje

Akryl to syntetyczne włókno produkowane z poliakrylonitrylu, cenione za niską cenę, trwałość i podobieństwo do wełny. Gorzej radzi sobie z odprowadzaniem wilgoci, przewiewnością oraz odpornością na mechacenie. Sprawdź, jakie są rodzaje akrylu, gdzie się go stosuje i czym różni się włókno od akrylu budowlanego.

Co to jest akryl?

Akryl jest materiałem wytwarzanym chemicznie, a nie surowcem występującym bezpośrednio w naturze. W przemyśle odzieżowym nazwa ta oznacza przede wszystkim włókno produkowane z poliakrylonitrylu – polimeru otrzymywanego w procesie polimeryzacji akrylonitrylu.

Surowcem wyjściowym są pochodne ropy naftowej. W trakcie produkcji powstają długie łańcuchy polimerowe, które następnie przetapia się i formuje w cienkie włókna. Ich wygląd, grubość oraz fakturę można zmieniać podczas obróbki mechanicznej i chemicznej.

Materiał opracowano w czasie II wojny światowej, a jego popularność wyraźnie wzrosła w latach 50. XX wieku. Producenci szukali wtedy taniego zamiennika włókien naturalnych – zwłaszcza wełny – do odzieży zimowej.

Akryl jest handlową nazwą włókna, którego podstawę stanowi poliakrylonitryl. Nie należy mylić go z pleksi, farbą akrylową ani klejem akrylowym.

Jakie właściwości ma akryl odzieżowy?

Dzianina akrylowa jest lekka, odporna na gniecenie i stosunkowo trwała mechanicznie. Dobrze utrzymuje kolor, łatwo przyjmuje barwniki, a na wieszaku może przypominać miękką wełnę. Niska cena produkcji sprawia, że często trafia do swetrów, czapek, szalików i rękawiczek.

Nie oznacza to jednak, że zapewnia taki sam komfort jak włókna naturalne. Akryl słabo przepuszcza powietrze i niemal nie pochłania wilgoci. Podczas szybkiego marszu lub pobytu w ogrzewanym pomieszczeniu pot pozostaje przy skórze, co może powodować uczucie przegrzania, wilgoci i dyskomfortu.

Czy akryl grzeje?

Włókna akrylowe zatrzymują część powietrza, dlatego materiał może dawać wrażenie ciepła w bezruchu. Nie zapewnia jednak takiej termoregulacji jak wełna. Naturalne włókno pozostaje względnie ciepłe także po zawilgoceniu, natomiast mokry akryl szybko staje się chłodny i nieprzyjemny.

W praktyce cienki sweter może chronić przed zimnem podczas krótkiego postoju, ale niekoniecznie sprawdzi się przy zmiennej temperaturze. Co dzieje się w autobusie albo tramwaju? Ciepło zostaje uwięzione przy ciele, a wilgoć nie ma łatwej drogi ujścia.

Mechacenie i trwałość dzianiny

Najczęściej krytykowaną cechą jest trwałe mechacenie. Wystające włókna zwijają się w małe kulki na rękawach, bokach oraz pod pachami. Golarka do ubrań może poprawić wygląd powierzchni, ale tarcie szybko powoduje powstawanie kolejnych zmechaceń.

Wełna również może się pilingować, lecz zwykle dotyczy to krótszych włókien wystających z przędzy. W akrylu problem często powraca przez cały okres użytkowania, a dzianina stopniowo traci estetyczny wygląd.

Akryl a wełna – czym się różnią?

Oba materiały mogą wyglądać podobnie, zwłaszcza gdy producent zastosuje puszystą przędzę lub specjalne wykończenie. Różnica ujawnia się podczas noszenia. Wełna reguluje temperaturę, pochłania część pary wodnej i ogranicza uczucie wilgoci przy skórze.

Akryl jest tańszy, łatwiejszy w masowej produkcji i mniej podatny na zagniecenia. Jednocześnie nie zastępuje w pełni właściwości naturalnego włókna. Przy wrażliwej skórze może powodować drapanie, swędzenie albo zaczerwienienie, szczególnie gdy dzianina jest noszona bez warstwy pod spodem.

Domieszka akrylu w niewielkiej ilości może obniżyć cenę dzianiny i ułatwić jej pielęgnację. Udział nieprzekraczający około 10% zwykle nie zmienia radykalnie właściwości całej tkaniny, ale skład zawsze trzeba oceniać razem z jakością pozostałych włókien.

Gdzie stosuje się akryl?

Włókno trafia przede wszystkim do produktów sprzedawanych w dużych seriach. Przemysł odzieżowy wykorzystuje je tam, gdzie liczy się niski koszt, szeroka gama kolorów i wygląd zbliżony do wełny.

• swetry i kardigany,
• czapki zimowe,
• szaliki oraz kominy,
• rękawiczki i dodatki dzianinowe.

Akryl występuje także w mieszankach z wełną, bawełną lub innymi włóknami. Sama obecność naturalnego składnika nie sprawia jednak, że cała dzianina staje się naturalna. O komforcie decyduje proporcja, splot, grubość przędzy i wykończenie powierzchni.

Jak prać ubrania z akrylu?

Odzież akrylowa zwykle znosi pranie w pralce lepiej niż wełna, lecz wysoka temperatura i intensywne wirowanie mogą zdeformować dzianinę. Najbezpieczniej stosować program do tkanin delikatnych oraz temperaturę wskazaną na metce.

Podczas pielęgnacji przydadzą się następujące zasady:

• pierze się sweter w chłodnej lub letniej wodzie,
• unika się wysokich obrotów wirowania,
• nie suszy się dzianiny na gorącym grzejniku,
• wilgotny sweter układa się na płasko, nadając mu właściwy kształt.

Prasowanie najlepiej ograniczyć, ponieważ bezpośrednie działanie wysokiej temperatury może stopić lub spłaszczyć włókna. Zmechacenia usuwa się delikatnie, bez mocnego naciskania golarką.

Co to jest akryl budowlany?

Akryl budowlany jest masą uszczelniającą na bazie żywicy akrylowej. Nie ma takich samych właściwości jak włókno odzieżowe. Stosuje się go do wypełniania szczelin, rys i połączeń między elementami budynku – między innymi przy murach, parapetach, ościeżnicach oraz płytach gipsowo-kartonowych.

Dobrze przywiera do podłoży porowatych, takich jak beton, cegła, tynk, drewno, gazobeton i gips. Po wyschnięciu można go szlifować oraz malować, co odróżnia go od wielu silikonów. Masa jest zazwyczaj bezwonna, łatwa do czyszczenia i odporna na kurz.

Jakie są rodzaje akrylu budowlanego?

Dobór masy zależy od miejsca zastosowania i warunków pracy. Dostępne są odmiany uniwersalne, malarskie, do tynków, szybkoschnące, ogniochronne oraz przeznaczone do użycia na zewnątrz.

Większość utwardzonych mas pracuje w zakresie od -20°C do +80°C. Odmiana ogniochronna pęcznieje i spienia się powyżej 120°C, ograniczając przedostawanie się ognia oraz dymu. Akryl zewnętrzny ma zwiększoną odporność na wilgoć, ale świeżą spoinę trzeba osłonić przed deszczem przez kilka godzin.

Jaki wpływ ma akryl na środowisko?

Produkcja włókna wykorzystuje surowce kopalne i wymaga energii oraz wielu środków chemicznych. Do otrzymania 1 kg akrylu potrzeba około 2 kg ropy naftowej. Materiał nie ulega biodegradacji, więc po zakończeniu użytkowania pozostaje odpadem przez bardzo długi czas.

Znaczne obciążenie stanowi także barwienie. Według przytaczanych danych zużywa ono średnio trzy razy więcej wody niż farbowanie wełny. Przy wytwarzaniu kilograma włókna zużywa się energię porównywalną z energią zawartą w około 19 kg węgla, a proces emituje dwutlenek węgla.

Pranie syntetycznej dzianiny może uwalniać drobne włókna trafiające do ścieków. Z tego powodu przy zakupie warto sprawdzić skład, wybierać ubrania trwałe i prać je rzadziej, gdy nie wymagają pełnego cyklu.